ज्येष्ठा गौरी

मातीशी जोडलेल्या संकल्पना मातीपासून दूर जाऊ लागल्या की विचार करावासा वाटतो...

मागील वर्षी मी याच विषयावर लेखन केले होते.अनेकांना ते रूचले नाही असाही अभिप्राय आला.तो मी खूप गांभीर्याने नाही घेतला कारण जेव्हा आपण समाजाला संबोधित करीत असतो तेव्हा वर्षानुवर्षे रूळलेल्या वाटा बदलणे सोपे नसते हे एक आणि आधुनिक काळात माध्यमांच्या रेट्यामुळे आणि आर्थिक संपन्नता असलेल्या ठिकाणी एक नवी संकल्पना कुणी करुन पाहिली की ती आचरण्याची एक नवी संस्कृती तयार होते आहे.

हा रेटा थांबवणे विविध कारणांनी कठीण आहे पण समाजातील विचारी माणसांनी थोडा प्रयत्न केला तर हे फारसे अवघड नसावे.

ज्येष्ठा गौरी व्रत म्हणजे भाद्रपदात केले जाणारे व्रत हे पृथ्वीतत्वाचे पूजन आहे.सर्जनाशी त्याचा संबंध लोकपरंपरेत मानलेला आहे.त्यामुळे मुलींनी,महिलांनी नदीवर किंवा जवळच्या पाठवठ्यावर जाऊन तेथील खडे आणणे,तेरड्याची रोपे आणणे व त्यांचे पूजन करणे असे सांगितले आहे.मुखवट्यांचीही विविध प्रकारची रूपे आपल्याला पहायला मिळतात.

खडे हे जसे निसर्गातून आले आहेत तसेच ओबडधोबड रूपात त्यांची पूजा ही निसर्गाला धरूनच आहे.Value addition किंवा सुशोभीकरण करून काय साधते? असा   प्रश्न मला पडतो आहे कायमच.जशी मी तशी माझी देवी म्हणून त्या खड्यांना चेहरा रंगवला जातो पण मग उरलेल्या शरीराचे काय? गौरी ही सर्जनशक्ती आहे तर मग नुसतं नाक डोळे कुंकू एवढंच पुरे का??? सर्जनाचे ते अवयव रंगवले जातात का खड्यावर?  असं स्पष्ट म्हटलं तर मग हे वाचायलाही अवघड वाटेल....

ही अपूर्णता आहे असं लक्षात येत नसेल का? आपण फक्त चेहर्‍याचाच विचार करत गुंतलोय!!!!!!!!

उभ्याच्या गौरी  आपण व्यवस्थित उभ्या करतो. त्यांच्या पोटात धान्य भरतात.

गंगागौर वगैरैमधेही कलशावर मुखवटा ठेवतो.कलशात पाणी असते.

यामुळे पूर्णत्व येते.

आपण उभ्याच्या गौरींसमोर त्यांची बाळेही ठेवतो.या सार्‍याला लोकपरंपरेतून आलेला एक विचार आहे तसाच तो खड्याच्या गौरींनाही आहे.

सुगडावरच्या गौरीही नुसत्या ठेवल्या जात नाहीत.त्यांनाही खाली आधाराला काही ठेवले जाते त्यामुळे पूर्णता येते.

ज्या ज्या प्रदेशात त्या त्या प्रथा आहेत त्याचाही सारासार विचार करणे आवश्यक आहे.

पृथ्वीतत्वातून आलेली संकल्पना असल्याने चांदीचे खडे,सोन्याचे खडे ज्याला मुखवट्याचा आकार दिला आहे ते ही हल्ली सर्रास जाहिरातींमधे दिसत आहे....

आपल्या परिसरात,जवळच्या टेकडीवर अशा ठिकाणी खडे मिळू शकतात.महानगरांमधेही कुठे ना कुठे अशा थोड्या जागा नक्की जवळपास सापडतील जिथून असे खडे आणता येतील.ते तुळशीत ठेवले तरी चालू शकतात.

विचार करण्यासारखी गोष्ट आहे...

गणपतीमूर्ती हा विषय आता कक्षेपलीकडे गेला आहे....विविध पर्याय उपलब्ध आहेत पण उत्सवी रूपामुळे मूळ आशय मागे पडतो आहे.

सुज्ञांनी जरूर विचार करावा ही विनंती.