करावली परिसराची लोकसंस्कृती जवळून पाहताना

 पहाटे साडेपाचला सुरू झालेला आमचा कालचा दिवस काल मध्यरात्री एक वाजता संपला.त्यानंतर सगळे अर्थातच निद्रादेवीच्या आधीन.. इतके की रात्री स्वप्न पडल्याचंही आठवत नाही.

प्रसन्न मनाने नव्या दिवसाची सुरुवात करताना कालची उजळणी आवश्यकच.

दक्षिण कर्नाटकातील लोकसंस्कृतीशी निगडीत विविध कलाप्रकार नोदवले गेले आहेत.परदेशी अभ्यासकही येऊन येथे राहून अभ्यास करून गेले आहेत.तरीही एक महत्वाचा लोककलाप्रकार जो वर्षानुवर्षे जनवेद स्वरूपात मौखिक परंपरेने सांभाळला गेला आहे त्याचे दस्तऐवजीकरण करणे स्थानिक विकीसमूहाला महत्वाचे वाटले.

नाथपंथाचा प्रभाव असलेला सिद्धवेश हा कलाप्रकार नृत्यनाट्यच आहे.मला त्याबद्दल ऐकून खात्री पटली होतीच पण काल प्रत्यक्ष अनुभवल्यावर शिक्कामोर्तब झालं की हे महाराष्ट्रात कोकण भागात प्रसिद्ध असलेल्या दशावतारी खेळांशी साधर्म्य सांगतं.. अगदी संकासुरही आठवतोच.

लोककला अभ्यासक श्री.तुकाराम निडले यांच्याशी झालेल्या माझ्या गप्पांमधून ते अधिक उलगडत गेलं.

दिवसभर आम्ही धर्मस्थळहून  सुमारे दीडशे किलोमीटर परिसरातील छोटी मोठी ग्रामदेवतांची,स्थानदेवतांची मंदिरे पालथी घेतली.जैन धर्माचाही विशैष प्रभाव या परिसरात जाणवतो.१९०१सालचा जैन स्थानिक राजा बल्लाल यांचा राजवाडाही पाहून आलो.तो छानपैकी सांभाळणार्‍या त्यांच्या वंशजांचं विशेष कौतुक वाटलं!

नागदेवतांचा प्रभाव,वीरगल्लु,महासतिकल्लु,कुद्रेमुख पर्वत आणि त्याच्या आख्यायिका,कन्नड तुळू आणि मराठी भाषेतील साम्यस्थळे अशा विविध विषयावर कन्नड साहित्याचे प्राध्यापक श्री.विश्वनाथ यांच्याशी बोलायला मिळणे ही तर पर्वणीच होती! सोबतीला होता पश्चिम घाटाचा नयनरम्य सुखावणारा परिसर!

संध्याकाळी सहा वाजता आम्ही भजिला गावात आलो.या गावातील गौड समुदायाचे स्थानिक सदस्य पुरुषेरकुट्टुना सादर करतात.पुरुषेर म्हणजे पुरूष आणि कट्टुना म्हणजे वस्र.(या विषयावर एक शोधनिबंध करायचा असल्याने याचा तपशील आत्ता इथे नोंदवत नाही) पण ग्रामीण लोकजीवनाची,तळागाळातील लोकांच्या भावभावनांची नर्मविनोदी शैलीत कथा सांगणारी रचना म्हणजे पुरुषेरकट्टुना.जेव्हा हा कलाप्रकार केवळ गौड समाजातील नाथपंथी सादर करतात तेव्हा त्याला म्हणतात सिद्धवेस किंवा सिद्धवेश.

एकूणातच भाबड्या ग्रामीण जनतेच्या आशाआकांक्षांना स्थान देणारा,उच्चवर्णियांच्या ज्ञानावर मिस्कीलपणे मात करणारा, असा हा लोककलाप्रकार! यातले सदस्य म्हणजे आपल्या शिमग्यातली सोंगच आहेत!दोन सोंगांसह मी उभी राहून मी ही त्याच जातकुळीतली आहे हे मी "सिद्ध" केले आहे.एकूणातच देव,मानव,निसर्ग यांना जोडणारा हा कलाप्रकार मनाला भावला.मला कन्नड आणि तुळू दोन्ही भाषा येत नसल्या तरी मुळातून भाषेची आणि त्यातून संस्कृत समजणारी व्यक्ती असल्याने जे समोर घडतय त्यातले शब्द टिपत त्याचा आनंद घेणं मला निश्चितच जमलय..

आर्या