मनतळाच्या गूढ डोही..

 ( माझं स्टेटस पाहून मला बर्‍याच जणांनी उत्सुकतेपोटी कांतारा या बहुचर्चित चित्रपटाविषयी विचारलं.खरंतर स्थानिक जनता आणि अभ्यासकांच्या मते त्यातील मूळ संकल्पना लोकसंस्कृतीशी निगडीत असली तरी चित्रपट तद्दन व्यावसायिक आहे असं सर्वांचंच मत आहे.)

 भूत खोला.. भूत म्हणजे भूत.. दैवत जे रक्षण करतं आणि खोला म्हणजे नृत्य!

 आज मी सत्यदेवता(कानडी भाषेतील नाव) आणि कल्लुटी (तुळू नाव) या लोकदेवतेचं लोककलेतील रूप अगदी जवळून अनुभवलं!

 यात विशेषकरून समाजाने निम्न स्तरातील ठरवलेल्या गटातील सदस्यच या देवतांचा वेष धारण करू शकतात.ग्रामदेवतांचे पुजारीही उच्च वर्णीय नसतात.असे असले तरी या लोकदेवतांच्या सादरीकरणाला धार्मिक विधीचा दर्जा दिला गेला आहे आणि अपार श्रद्धेने तो सांभाळलाही गेला आहे.

 मला आज महाराष्ट्रात विशेषतः पुण्यामुंबईत अनुभवाला येणार्‍या शारदीय नवरात्री उत्सवातील अष्टमी व्रताची आठवण झाली.(मी कोणत्या घरात जन्मले आणि कोणत्या घरात लग्न होऊन गेले याची चर्चा येथे आवर्जून झालीच आणि मी चित्पावन ब्राह्मण कुटुंबाशी निगडीत असल्याने मला जरा अधिक आदराची वागणूक मिळाली जे खरंतर मला अपेक्षित नव्हतं.)असो.

 येथे मंदिरे सार्वजनिक स्वरूपात भूतखोला आयोजित करतात.त्याचे व्यवस्थित बॅनर्स लावतात.इच्छुक भाविक त्या दिवशी त्या त्या मंदिरात जाऊन आपला नवस फेडतात.

 आजही सत्यदेवता मंदिरात सत्यदेवतेचा पोशाख घातलेले सदस्य लोकांचा नवस फेडण्यास मार्गदर्शन करीत होते.त्याला आपण सोंग म्हणू शकत नाही कारण या व्यक्तीमधे त्या देवतेचा संचार होतो अशी श्रद्धा आहे.

 Energy follows the intention हा अनुभव मी घेत गेले आहे आणि नुकतंच मी ते ईशान्येतही अनुभवलं आहे.तोच अनुभव इथेही थोड्या फरकाने दिसला.

 आज जे छोटे चित्रीकरण सोबत पाठवते आहे त्यात दिसेल पुरूषाने धारण केलेले सत्यदेवतेचे रूप.ज्या कुटुंबाने पूजा नोंदवलेली असते त्या कुटुंबाने या देवतेसाठी फुलांच्या माळा,प्रसाद अशी सर्व व्यवस्था करायची असते.

 मंदिरातले पुजारी देवतेच्या सूचनेनुसार सर्व गोष्टी करतात.कुटुबाला देवतेपुढे उभे करून गार्‍हाणे घातले जाते.सुशान्तिः भवतु। हेच थोड्याफार फरकाने स्थानिक भाषेत देवता उच्चारते. या देवता ओरडतात मधेच अचानक असा भास होतो.पण ते किंचाळणे नसून ईश्वरीय तत्वाशी तो अतींद्रीय संवाद असतो.

 नवरात्रीच्या अष्टमी व्रतातल्या घागरी फुंकत फुंकत भविष्यकथन करणार्‍या महिला आठवून पहा! ती जशी एक उन्मनी अवस्था असते इथेही तसेच अनुभवायला मिळाले.मनापासून सांगायचे तर क्षणभर भीतीही मनाला स्पर्शून गेली!

 पण हे सारं जिवंतपणाने समोर घडत होतं.वास्तविक हे चार दिवस स्थानिक सुग्गी ऋतुनुसार या विशिष्ट उत्सवासाठीचेच असतात त्यामुळे चित्रीकरणातही सहजता अनुभवायला आली.ओढून ताणून काहीही नव्हतं!

 पद्भ्यां शूद्रो अजायत म्हणून काहीशा आढ्यतेने ज्या समाजाकडे पाहिलं गेलं किंवा आजही वेगळ्या पद्धतीने त्याचे कंगोरे समोर येतात त्याच समाजगटातील लोकांना ईश्वराने दिलेला हा विशेषाधिकार! त्यांच्या तोंडून ईश्वरच बोलणार,त्यांच्या शरीरात काहीकाळ ईश्वराच्या अस्तित्वाची जाणीव आपल्यालाही होणार!

 श्रद्धा,आस्था,भाविकता आणि गूढता,असं सारं संमिश्र आहे मनात! चित्रीकरण संपलं आहे पण माझ्या मनाच्या गूढ डोहात मात्र पुरेशी खळबळ सुरू झाली आहे!!